Muziek op vrijdag: ‘Stabat Mater van Pergolesi’

Deze vrijdag heb ik een prachtig stuk voor jullie; het Stabat Mater van Pergolesi. Ik besteed speciale aandacht aan het eerste stukje ‘Stabat Mater Dolorosa’ omdat dit korte stukje voor mij al jaren heel bijzonder is.

Ik zou een paar weken kunnen wachten, omdat het eigenlijk een verhaal van Pasen betreft, maar ik luister met genoegen naar de Matthäus Passion wanneer de mussen van het dak vallen met hoogzomer, dus ik zie geen reden waarom ik prachtige muziek niet het hele jaar door delen kan. Het Stabat Mater werd overigens in de kerk ook gezongen op 15 september, bij de viering van de zeven smarten van Maria. Het stuk gaat dan ook over de ‘dolor’, de ‘pijn’ van Maria, wier zoon sterft aan het kruis en bezingt zo de moeder van alle smarten op aarde, vanuit de moeder aller moeders op aarde.

Het Stabat Mater is een reeks gedichten uit de 13e eeuw welke betrekking heeft op de heilige maagd Maria en is genoemd naar de eerste regel uit het gedicht ‘Stabat Mater Dolorosa’ (vert: ‘rouwend/schreiend/vol pijn stond de moeder’…-naast het kruis waar haar zoon aan hing-). De auteur was vermoedelijk een Fransicaner monnik. Er zijn vele monniken waar de mogelijke eer aan toegeschreven wordt, die ik niet allemaal ga opnoemen hier.

Vele componisten lieten zich inspireren door deze gedichtenreeks. Enkele grote namen (maar lang niet alle) zijn Dvořák, Haydn, Pärt, Poulenc en natuurlijk Pergolesi.

Het werk van Pergolesi trok veel aandacht. Zelfs Johann Sebastian Bach was geinspireerd door dit stuk en als eer aan de jonge componisten gebruikte hij deze versie als basis voor een van zijn motetten (Tilge, Höchster, meine Sünden, BWV 1083).
Het slotduet schreef Pergolesi op zijn sterfbed. Pergolesi overleed op zeer jonge leeftijd aan TBC. Wat erg jammer is, als je bedenkt waartoe deze jongeman in staat is geweest wanneer je dit werk beluistert.
Het Stabat Mater van Pergolesi was van oorsprong een sober stuk, met enkele solisten (sopraan, alt), strijkers en een basso continuo¹. In sommige uitvoeringen wordt veel massaler gewerkt met een groot orkest en een koor, maar de intimiteit van dit stuk gaat, naar mijn persoonlijke mening, dan volledig verloren. Daarom laat ik die versies (die ik al jaren ombeluisterd in de kast heb staan) ook met genoegen buiten beschouwing.

De sopraanpartij wordt hier gezongen door Emma Kirkby, een sopraan die heel weinig vibrato in haar stem heeft, waardoor ze heel veel oude muziek prachtig kon vertolken. Ik ben dol op de zuivere helderheid van haar stem.

De tenorpartij wordt vertolkt door countertenor James Bowman.

 

 

 

Opdat iedereen kan begrijpen wat er gezongen wordt, kies ik ervoor om een vertaling bij te voegen. Ik heb in dit geval gekozen voor de vertaling van Willem Wilmink omdat dit een man was die werkelijk voor iedereen prachtig schrijven kon. Wie onder de tekst op de link klikt, kan desgewenst nog talloze andere interpretaties lezen.

Rhymed translation of Stabat Mater by Willem Wilmink:

De Moeder stond door smart bevangen en met tranen langs haar wangen waar haar zoon gekruisigd hing
En het was haar in haar lijden of een zwaard haar kwam doorsnijden dat dwars door het hart heen ging.
Hoe verdrietig en verloren was de toch zo uitverkoren moeder die hem ‘t leven gaf.
Ze moest klagen, ze moest rouwen en ze beefde bij ‘t aanschouwen van zijn vreselijke straf.
Wie voelt er geen tranen komen die daarheen wordt meegenomen, waar hij Christus’ moeder vindt?
Wie zou tranen binnenhouden als hij dat verdriet aanschouwde van de moeder bij haar kind?
Zij zag wat hij heeft geleden voor het kwaad dat mensen deden, zag de zwepen, zag het slaan,
Hoorde ‘t kind, door haar gedragen, stervende om bijstand vragen, zag hoe hij is doodgegaan.
Vrouw van liefde en genade, wil toch op mijn schouders laden alles wat U lijden doet.
‘k Wil mijn hart aan hem verpanden, laat mij dan van liefde branden opdat ik hem zo ontmoet.
Moeder, wil mijn hart bezeren met de wonden die hem deren, die zo nederig wilde zijn
Om te lijden voor mijn zonden. Laat mij lijden aan zijn wonden, laat mij delen in zijn pijn.
Laat mij huilen aan uw zijde, laat het kruis ook mij doen lijden tot ik zelf eens doodgaan moet ‘
k Wil mij naar het kruis begeven om daar met U mee te leven in wat hem zo lijden doet.
Stralende, ik moet U eren, wil U toch niet van mij keren, laat mij huilend bij U staan.
Laat mij Christus’ dood ervaren, laat mij in mijn hart bewaren al wat hem is aangedaan.
Laat zijn pijnen mij genaken, laat het kruis mij dronken maken van de liefde voor uw zoon
En wil dan mijn voorspraak wezen als ik ‘t helse vuur moet vrezen na het oordeel voor zijn troon.
Laat het kruis over mij waken, laat zijn dood mij sterker maken, zodat hij me begeleidt
En mijn ziel, als ‘t lijf moet sterven, de verrukking doet verwerven die de hemel ons bereidt. Amen.
(bron: The Ultimate Stabat Mater Site)

Wie dit hele prachtige stuk wil  beluisteren, kan hieronder klikken:

 

 

Ik hoop jullie weekend hiermee weer een stijlvolle, muzikale start te kunnen geven.

De Gans

Picture by memyselfaneye Barcelona/Catalonia/Spain @Pixabay

1: Basso continuo is een voordurende, dus continu vertegenwoordigde basislijn in muziekstukken van de Barokmuziek, welke vaak gespeeld werd op een klavecimbel.

Mooi Leven, by De Gans heeft ook een pagina op Facebook, ik zou het heel leuk vinden als je me ook daar wilt volgen. Ook gak ik op Instagram en verspreid ik soms een quote op Pinterest.

Belangrijkste bron: The Ultimate Stabat Mater Site: http://www.stabatmater.info/english/

20 thoughts on “Muziek op vrijdag: ‘Stabat Mater van Pergolesi’

    1. Het is voor mij één van de ‘megahits’. Ik vind het zo leuk om erover te vertellen en te laten horen aan iemand die het nog niet kent. En dan zo’n vertaling van Wilmink erbij. Ik geniet dan zo van het bloggen ☺ Lieve groetjes, Marije

        1. Wat leuk! Ik ken deze Johannespassie niet. Zal eens kijken of ik hem kan vinden. Succes en vooral veel plezier met instuderen.

          1. Daar ben ik dan ook benieuwd naar, want ik heb hem zelf nog nergens gevonden. Hij is geloof ik nog niet vaak uitgevoerd. Er is ook een Mattheüspassie van dezelfde componist, die is wel te vinden en geeft een indicatie.

  1. Lieve Marije, ik ga met kippenvel het weekeinde in. Wat een prachtige uitvoering! En die Willem Wilmink, ja, aan hem kon je zo’n vertaling wel overlaten, heel mooi! En van mij hoef je ook niet te wachten tot de periode rond Pasen voor dit soort muziek… niet elke dag, maar het komt nu heel fijn binnen <3 X!

    1. Lieve Anuscka, wat fijn dat je zo hebt genoten. Kirkby komt altijd zo binnen hè. Deze uitvoering wilde ik al heel lang delen. Luidkeels meezingend is dit schrijfsel gecomponeerd. Ooit leerde ik het zingen van een hele lieve, maar oh zo strenge , zangdocente. Goede herinneringen geven dit stuk. Veel liefs en een goed weekend voor jullie ❤xx

        1. Mijn stem is door al het gedoe met ziekte ook niet meer wat hij vroeger was. Maar zingen kan nog wel. Wat zou dat bijzonder zijn, jij op harp, ik zang. Wie weet…. Liefs xx

      1. dat voel je!
        ik heb het gisteren uit de kast gehaald de cd zal nu anders ‘luisteren’ met je info erbij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *