Leven en sterven: een paradox in deze tijd

Vanaf het moment dat we geboren worden is het zeker dat we sterven.

Elk mens wordt in zijn leven geconfronteerd met de dood. Toch verwordt in mijn ogen het begrip ‘dood’ en ‘leven’ in onze huidige samenleving tot een vreemde paradox. Ik heb er mijn gedachten over laten gaan, telkens weer opnieuw. Maar ons huidige omgaan met het leven en sterven roept in mijn hoofd eigenlijk slechts nog meer vragen op.

Medische mogelijkheden.

We hebben alle mogelijke middelen om een lichaam in leven te houden en verwachten vaak dat dat dan ook gebeurt. In de week dat ik dit schreef, voerden elders in de wereld ouders van een baby een juridische strijd om hun ernstig zieke baby in leven te houden, ook al zeggen artsen en wetenschappers dat de kans groot is dat het kindje ondragelijk lijdt en dat zijn situatie uitzichtloos is. De levensverwachting is slechts enkele maanden, zodat ze beter het kindje rustig kunnen laten sterven, zo is het advies van de medische staf. De ouders haalden echter alles uit de kast om hun baby alle mogelijke kansen te geven om te blijven leven. Ik voel intens met die wanhopige mensen mee. Het is hun kind. En ik begrijp het advies van de artsen volledig. Het is hun werk om mensen, groot en klein, zo min mogelijk te laten lijden.

Maar ik vraag me de laatste tijd wel af waar de grens ligt. Ik vraag me af waar we precies goed aan doen. We kunnen tegenwoordig bijna alles in het leven beïnvloeden. We kunnen een lichaam in leven houden met medicatie en machines en we kunnen er ook een lichaam door laten sterven. De macht van de mens op leven en dood is op dit moment enorm. Terwijl het feit ‘dood’ an sich op een gegeven moment nog altijd onontkoombaar is.

Leven en sterven: een paradox in deze tijd
Zien wij de medische wetenschap als engel van leven en dood? Bron: Pixabay

Wanen wij ons bijna op de stoel van God?

Die vraag komt, samen met een heleboel nevenvragen, de laatste tijd steeds vaker in mijn gedachten op. Want kunnen we iemand wiens lichaam nog leeft nog wel beschouwen als echt levend? Wat doet leven als een kasplant nu werkelijk met de geest? Waar ís die geest in dat geval?
En hoe kan het dat sommigen graag dood willen, waar anderen snakken naar overleven?
In hoeverre hebben wij het recht om levens te beëindigen die misschien nog in leven gehouden kunnen worden en in hoeverre hebben wij het recht om levens in leven te houden terwijl die beter zouden kunnen eindigen?

De dood is nog altijd onontkoombaar in ons leven.

Wat willen wij mensen? Er is op dit moment één ding zeker in ons aller bestaan en dat is dat wij allen geboren zijn en dat wij allen sterven. Daartussen leven wij. En wij doen er tijdens ons leven alles aan om dat sterven in ieder geval zo laat mogelijk te laten gebeuren. Terwijl het mij eigenlijk een gruwel lijkt om als lichaam vast te liggen in een bed en werkelijk niets meer te kunnen, zelfs niet zelfstandig ademen. Tevens lijkt het mij een gruwel om te sterven terwijl een levensreddende behandeling voorhanden zou zijn geweest…

Moet je die ene procent kans grijpen dat je het misschien overleeft? Dat het lichaam dat kleine lijntje naar het doorleven grijpt en weer zelfstandig gaat functioneren?
Wanneer geef je op? Wanneer geef je zelf op en wanneer geef je voor die ander op, omdat diegene niet meer zelf beslissen kan?

Leven en sterven: een paradox in deze tijd
Bron: Pixabay

Waar ligt de ethiek van ons recht op leven en ons recht op sterven?

Er zijn tegenwoordig talloze technologieën ontwikkeld die het leven veraangenamen, verlengen, vergemakkelijken en zelfs redden. Maar waarvoor zetten wij die levensreddende technologieën in?

Zeker met als doel om minder te lijden en zo mogelijk te herstellen. Maar in hoeverre zijn deze technologieën van nut als het gaat om een leven te verlengen indien de persoon in kwestie uit zichzelf waarschijnlijk nooit meer wakker wordt? Laat staan of hij ook maar in staat is om slechts een fractie te zijn van wat hij ooit is geweest? Laat je de machines dan aan staan of zet je ze stop? Ga je dan nog over tot levensverlengende behandelingen of juist niet?
Is het ethisch om in dat geval alles wat er beschikbaar is ook daadwerkelijk toe te passen, of is het juist ethisch om het lichaam zelf te laten besluiten of het dood wil gaan of blijven leven?

Een paradox van leven en dood.

Ik heb het gevoel dat we op dit moment beland zijn in een levensgrote paradox van leven een dood. We willen levens die levensvatbaar zijn soms beëindigen en we willen levens die niet meer zelfstandig leven kunnen graag verlengen.

Ik kan mij op dit moment over deze hele kwestie geen enkele mening meer vormen, behalve dat ik neig naar overgave aan het leven zelf. Iets minder de mens op de stoel van God met als uitgangspunt menselijkheid en humaniteit. Daarbij de keuze nog indien mogelijk, bij de persoon in kwestie zelf laten. Het is tenslotte zijn of haar leven.

In de eerste plaats zouden we de definitie van het begrip ‘ethiek’ moeten herbepalen misschien…

En om mijn gedachten uit deze lus te krijgen hoor ik graag jullie meningen. Die zullen ook heel divers zijn, vermoed ik.

De Gans

Leven en sterven: een paradox in deze tijd
‘Complexity’. Bron: Pixabay

Vorig jaar schreef ik: Filosofie over de dood.


Volg je Mooi Leven, by De Gans ook al op Facebook?
De Gans gakt ook op Instagram en incidenteel verschijnt een quote op Pinterest. De Gans vliegt heel soms over Twitter.

36 thoughts on “Leven en sterven: een paradox in deze tijd

  1. Ik vind het fijn, dat de meeste mensen in deze tijd een keuze hebben. Let wel: ik zeg de meeste mensen, niet altijd. Ik heb twee voorbeelden van levensbeëindiging op basis van euthanasie en in beide gevallen heb ik gezien en gevoeld, wat een vreugde en blijdschap het bij de zieke bracht. Een einde aan het lijden. Een einde aan pijnlijke afhankelijkheid, van niet meer zelf basiszorg aan jezelf kunnen verlenen.

    Ik ben zo dankbaar hoe het einde van mijn mams heeft mogen verlopen, in de week voorafgaand aan haar zelfgekozen tijdstip van overlijden hebben wij nog een heel mensenleven ingehaald met elkaar vertellen, herinneringen ophalen, oud zeer bespreken en alles regelen omtrent wat ze nog wilde zien of beleven. Ik heb nooit achterom gekeken met vraagtekens in mijn hoofd of alles nou allemaal naar wens was geweest. Mijn moeder ging tevreden, in vrede. Het was goed en dat gaf zoveel troost, dat ik kon leven met het feit dat ze er niet meer was, doordat ik wist dat ze er altijd voor me zou blijven, om me heen.

    Op een sociaal media platform las ik een sneer van een zwaar gelovige dat als iemand zijn kopje koffie niet meer naar binnen kon werken, dat geen reden tot euthanasie zou mogen zijn. Ik vind het nogal een verschil tussen dat kopje met smaak naar binnen gewerkt krijgen door iemand anders, of het binnen 10 minuten weer naar buiten werken van dat kopje koffie aan alle kanten van dat lichaam omdat er nou eenmaal niks meer door het zieke lijf wordt verdragen.

    Verdragen. zo’n mooi woord. Het is in mijn ogen de essentie, de begin van alle leven en ook dat van de dood. Laat ieder in zijn of haar waarde (transgendrisch moet ik waarschijnlijk zeggen: laat ieder mens in waarde) . Accepteer elkaars verschillen en elkaars standpunten. Het een is niet altijd beter dan het ander. Daarmee wordt de wereld zoveel mooier.

    Leven, en laten leven. Of sterven. Alles is mogelijk. Tenminste, als we het toelaten en ons oordeel erover kunnen loslaten.
    Vlieg met Odette mee naar… KennisMy Profile

    1. Prachtig omschreven. Dank je wel. Verdragen….dat is een woord dat je op zoveel manieren kunt implementeren en interpreteren. Dat is ongelofelijk lastig. Ook al geloof je of geloof je niet. Ik vind dat iemand altijd zelf de keuze mag maken om er niet meer te hoeven zijn als het lijden inderdaad het simpele genot van een kopje koffie overstijgt. Ik begrijp het zo goed. Heel veel mensen oordelen. Maar ze oordelen alleen maar over hun eigen visie….. Maar velen zien dat niet. Er is geen ‘groot weten’ op dit gebied. Ik hoop dat ik oud mag worden en tot op hoge leeftijd mag genieten van mijn kopje koffie. Ik hoop ook dat ik dan zelf nog bij machte ben om die keuze te mogen maken….
      Liefs,

  2. Ethisch gezien een heel lastig onderwerp inderdaad. Op dit moment ben ik er ook wel veel mee bezig. Mijn beste vriendin (ernstig ongeneeslijk ziek) is op het punt beland dat ze zich afvraagt of ze het leven nog de moeite waard vindt. Anderzijds durft ze de stap richting euthanasie nog niet te zetten. Veel om over na te denken dus.
    Zelf vind ik dat het heel erg van de situatie af hangt hoe ik tegen deze onderwerpen aankijk. Wat ik wel belangrijk vindt is dat mensen in mijn ogen niet onnodig hoeven te lijden. Wanneer mijn vriendin nu bijvoorbeeld zou aangeven dat zij euthanasie wil dan sta ik daar volledig achter omdat ik weet dat ze het al jaren echt heel zwaar heeft.
    Vlieg met Zo simpel is dan geluk mee naar… Zo simpel is dan geluk #41My Profile

    1. Dat kan ik me heel goed voorstellen. Wat zwaar moet dat zijn. Voor haar, maar ook voor jou als vriendin. Veel sterkte, ook voor jou xxx

  3. Ik denk dat je pas kan weten wat je zou beslissen als je beide kanten zou kennen. Helaas kennen wij altijd alleen maar de kant van hoe wij er tegenaan kijken. De zieke kan zich niet uiten, maar wij kunnen nooit weten hoe en of zij nog wat voelen. Zolang je dat niet weet vind ik dat je daarover dus ook niet gerechtigd bent een beslissing te (kunnen) nemen.
    Ik heb ooit zo’n beslissing moeten nemen en nog steeds weet ik niet of ik er goed aan heb gedaan. Want, wat als…

    Liefs!

    1. De beide kanten ken je bijna nooit hè… Ik blijf het onmogelijk moeilijk vinden. Kan me heel goed je ‘wat als’ gevoelens voorstellen Liefs x

  4. Over de ellende waardoor je dit bent gaan schrijven, ben ik het helemaal met je eens.
    De ouders die lijden, het kindje lijdt, de artsen in een spagaat…
    In tegenstelling tot wat anderen hier schrijven, ben ik van mening dat artsen opgeleid zijn om alles te doen wat in hun vermogen ligt om een leven te redden. Volgens mij staat dat zelfs in de eed die ze allemaal afleggen. Spagaat omdat in Great Britain de artsen niets meer konden doen, maar ook zij wisten natuurlijk van de mogelijkheden in U.S.A..
    In dit geval had de patiënt zelf geen zeggenschap. Dus beslissen anderen voor hem…
    Er was hier in Nederland nog niet zo lang geleden een minderjarige jongen die geen behandeling(en) tegen zijn kanker meer wilde. Zijn vader vond dat er wèl doorbehandeld moest worden. Ik denk dat dat een “ik wil je bij me houden” actie was. Enerzijds begrijpelijk, anderzijds negeert de vader hier de wens van het kind.
    In dit voorbeeld vind ik (persoonlijke mening!) dat de vader op de stoel van God ging zitten.
    En de vrouw die 20 jaar in coma lag, ook hier in Nederland. Haar man wilde na jaaaaaaren (geen kans op herstel) dat men haar niet langer kunstmatig in leven hield. Voor de artsen was dat duidelijk. Tòt haar ouders “om de bocht” kwamen en een rechtszaak begonnen. De volwassen kinderen van de patiënte waren het met hun Papa eens. De ouders begonnen dus feitelijk een rechtszaak tegen hun kleinkinderen…
    Een rechtszaak beginnen om je levenloze dochter in “leven” te houden, dat is m.i voor God spelen. Voor deze mensen heb ik geen begrip.

    Het klopt wat je schrijft: in al dit soort situaties kun je een mening hebben maar het is en blijft een persoonlijke mening.

    Voor mijzelf heb ik het geregeld. Zodra behandelend arts(en) zeggen dat er geen genezing mogelijk is of als ik 24/7 verzorgd zou moeten worden, dan mag er niets levensreddend meer gedaan worden.

    Dikke KNUF voor iedereen die met dit vreselijke dilemma te maken heeft (gehad).
    Het is ècht moeilijk!

    1. Ik snap helemaal wat je bedoelt … Wat vreselijk, dat laatste voorbeeld. Intens verdrietig vind ik dat. Die man, dat gezin zit dan in een soort gijzeling… Heel erg om te lezen. Het blijft altijd een persoonlijke mening met een heleboel gevoel erachter. Liefs en dikke knuffel terug xxx

  5. Poeh… inderdaad een controversieel onderwerp. Ik neig wel een beetje naar jouw insteek, het leven een beetje z’n gang laten gaan zonder al te veel ingrijpen van de mens, maar voor andere denken is lastig.
    Voor mezelf kan ik wel denken en ik wil ook zeker niet gereanimeerd worden of transplantatie organen.
    Zeker op mijn leeftijd kan reanimatie nooit goed uitpakken . Als kasplant leven zou ik ook al niet willen. Ik had al niet de keuze om geboren te worden ( daar zou ik nooit voor gekozen hebben trouwens) maar wil ik zo’n kasplant toestand wél graag de keuze dat te beëindigen.
    Vlieg met rietepietz mee naar… gat in de marktMy Profile

    1. In het geval als de ander niet meer kan denken moet je voor je eigen gevoel het beste doen voor die persoon. Wat lijkt me dat een moeilijke beslissing. Zowel als arts, als ouder, of als partner. Welke kant je dan ook staat. Vreselijk. Zo’n kasplanttoestand lijkt mij ook heel naar. Wat leef je dan nog? Liefs,

  6. Je kunt nooit voor een ander spreken, zoals die ouders van het arme kindje Charlie.
    Ik zou zeggen: als artsen zeggen dat de kans zo klein is en het kleintje lijdt, dan laat hem in godsnaam gaan!
    Maar sta zelf maar eens in hun schoenen !!
    Het is je kind die daar ligt en daar wil je alles voor doen om hem in leven te houden denk ik..
    Dus ik weet niet of we zo snel moeten oordelen over hun keuzes.. ik ben in ieder blij dat ik niet in hun schoenen sta.

    Het zou makkelijk zijn als iedereen vooraf al kon aangeven wanneer die stekker er uit getrokken moet worden, want ik denk niet dat een ander die keuze voor jou kan maken.
    Je maakt dan keuzes met allerlei emoties en dan zit je in een achtbaan..
    Kun je dan daadwerkelijk een reële keuze maken?
    Of probeer je die persoon maar in leven te houden voor je eigen gemoedsrust ?
    Moeilijke materie..
    Je zult maar arts zijn en hier regelmatig mee te maken hebben.. brrrr :/

    1. De positie van de arts lijkt mij regelmatig onmenselijk….letterlijk. Voor de situatie van baby Charlie kan ik slechts begrip voelen voor alle kanten die ik ‘lees’. Ik ben blij dat ik niet bij die besluiten betrokken ben.
      Ik zou nu best willen aangeven dat ze bij mij de stekker er maar uit moeten trekken als ik kom te liggen zonder hoop en met uitzicht op een beperkt leven. Maar op dat moment zelf…als dat komt, hoe sta ik daar dan tegenover? Ik heb geen idee.
      Brrrr, ja. Inderdaad.

    1. Vond ik ook Edward! Ik denk ook niet dat we middels de antwoorden op mijn logje tot een eensluidende conclusie gaan komen. Dat hoop ik zelfs niet 🙂

  7. Hallo Marije, een indrukwekkend onderwerp. Met niet één goed antwoord lijkt mij. Voor mijzelf zijn geboorte en dood fundamenteel maar het leven zelf is belangrijk. In mijn laatste plogje schrijf ik over het verschil tussen fundamenteel en belangrijk.
    Vanuit mijn werk bij Humanitas (met ouders en kinderen) merk ik dat het lastig is om iets te vinden over gebeurtenissen waar je niet de oorzaak van kent en wat besloten ligt in de geschiedenis van en mens.
    Mensen zijn soms in nood en kennen alleen zelf het antwoord over de oorzaak en de geschiedenis.
    Voor mij is het fundamenteel om aanwezig te kunnen zijn en belangrijk om geen antwoorden te hebben.
    Fundamentele zaken zijn, voor mij, het makkelijkst weer te geven in quotes:
    – ieder mens heeft recht op zijn eigen problemen en inzichten
    – ieder mens wil leren en groeien ongeacht zijn belemmeringen
    – je hoeft mensen niet te vertellen wat ze zelf weten
    Ik hoor en leer graag over de fundamenten van de ander. Wellicht dat ik dan het het belangrijk begrijp waar iemand zijn leven mee vorm geeft.
    Vlieg met Maria de Ridder mee naar… Fundamenteel is niet hetzelfde als belangrijkMy Profile

    1. Een heel wijs antwoord Maria, dank je wel. En wat je ook zegt over ‘het vinden’, dat vinden is eigenlijk helemaal niet belangrijk. Het zegt niets over het feit waarover iets gevonden wordt. En elke situatie in ieder leven is weer zo heel anders. Ik kom straks even bij je lezen. Lieve groet,

  8. Jouw blog is vaak onze realiteit.
    Wanneer stop je, wanneer ga je door.
    De keus kan alleen maar genomen worden door de persoon zelf, ik als partner kan daar alleen maar achter staan.
    Een nieuw hart, nee zegt manlief dat wil ik niet. Transplantatie arts zei, u word niet oud, niet met dit hart en ook niet met een nieuw hart. Dat is inmiddels 25 jaar geleden .
    Wat is wijsheid !?
    Gesprek met huisarts over palliatieve zorg, ik mag bellen als het voor manlief te zwaar word en hij het niet meer red…
    Wanneer stop je, wanneer ga je door…hij kwam ook hier door…twee jaar geleden.
    Dankzij de ontwikkelingen in de medische wereld leeft hij nog steeds, medicijnen zijn stukken beter geworden de afgelopen 31 jaar en daarbij ook zijn overlevingskansen.
    Dankzij de medische wetenschap kunnen mensen langer overleven …maar die zelfde medische wetenschap maakt het sommige mensen bijna onmogelijk om menswaardig te sterven.
    Ik denk dat we allemaal wel van die mensen gehoord hebben die na een te lange reanimatie leven…..als kasplant.
    Het blijft een moeilijk onderwerp, praten over doodgaan, mensen vermijden het het liefst.
    Vlieg met Ria B mee naar… Wat een emoties…My Profile

    1. Exact wat ik voel Ria. “Dankzij de medische wetenschap kunnen mensen langer overleven …maar die zelfde medische wetenschap maakt het sommige mensen bijna onmogelijk om menswaardig te sterven.” dat is het dilemma waar ik op stuitte van de week bij het verhaal van de mensen met hun kind.
      Ik ben blij dat jullie nog samen zijn en dat jullie kunnen genieten van die kleinen dingen. De liefde tussen jullie spreekt uit elk stukje, maar ook de moeilijkheden, ook al beschrijf je ze niet altijd, ik voel ze wel. Menswaardig, dat staat voor mij voorop. Lieve groet en dank je wel,

  9. Nu het moment omschrijven wanneer ik voor euthanasie wil kiezen kan ik nog niet.
    Maar met de huidige medische mogelijkheden kies ik zeker niet voor een verlenging van een onmenselijk leven of het opschuiven van de onvermijdelijke dood.

    Vriendelijke groet,
    Vlieg met Rob Alberts mee naar… Esaki tambe ta KòrsouMy Profile

  10. Mensen denken dat alles maakbaar is geworden en dat alles is op te lossen. Ook aangaande ziekte en sterven. De medische wetenschap staat ver maar kan nog steeds geen wonderen verrichten. Het weer leren aanvaarden dat lijden en de dood bij het leven horen, is de grote uitdaging in deze tijd. De Dood is taboe geworden.
    Pluk ieder mooi moment in het leven, want hoe goed het ook is, besef dat het niet blijft duren. En daarom moeten we ook goed zijn voor elkaar. Lieve groet ❤️

    1. Lief zijn voor elkaar, elkaar begrijpen, genieten van de momenten die gegeven worden. Ik schreef net bij Ria dat ze dat zo mooi kan. Dood is zeker taboe. Maar een onvermijdelijk lot. Dank je wel en hele lieve groeten terug <3

  11. Soms moet men de vraag eens stellen wat kan men leven van de stervende. Dan bedoel ik de stervende die nauw verbonden is aan je.
    Leven krijgen we dood gaan wordt ons gegeven en sommigen geven dat laatste uit de hand en dan krijgt men de vraag wanneer of is dat wel echt nodig. De persoon zelf moet een keuze maken. Zo zijn er nu ook veel mensen die op hun borst een tattoo laten plaatsen niet reanimeren. Dat is hun keuze hun doel om dit leven te verlaten. Maar wat met een baby of kind. Dat is een hele zware opgave. Zelf heb ik het ook gevolgd het voorbeeld dat je geeft. Voor de ouders is dat zeer moeilijk om tegen de wetenschap in te gaan en te zeggen nee de baby heeft recht om te leven. Net zoals deze hier op aarde is mogen komen.
    Ik ben van mening als mijn tijd er is zal ik naar de andere kant gaan. En bepaalde weten wat ze mogen laten doen en niet mogen laten doen.
    Zelf heb ik het al mogen meemaken BDE en bang hoeft men er niet voor te zijn, het zijn juist die naast het bed staan die meer angst hebben en de persoon maar proberen vast te houden.

    Aum Shanthi

    1. Zij die naast het bed staan hebben die reis nog niet gezien… In het leven achterblijven als iemand sterft is heel confronterend. Ik vond het traumatisch toen mijn vader stierf en ik bij hem stond…. Ik weet dat hij best nieuwsgierig was naar de reis die hij zou maken. Soms voel ik zijn aanwezigheid, alsof hij iets vertellen wil. Vogels, vlinders…maar wat het werkelijk is dat zal ik op mijn tijd weten.
      Ik heb mij geen mening gevormd over de baby en zijn ouders, ik voelde slechts begrip. Voor de ouders, voor het arme kind en voor de medische staf. Ook een kind wat geboren wordt en snel weer sterft geeft een les af. Hoe verdrietig dit ook is. Ik blijf het en heel confronterend onderwerp vinden, ook omdat ik moeder ben en dat bepaald niet zonder slag of stoot is gegaan. Ik hoop wel dat ik de man mag gaan zien groeien die mijn kind ooit wordt, dat dat mij ooit is gegeven. Het lijkt mij heel zwaar om dat als moeder te moeten missen. Nog afgezien van het feit dat mijn kind zijn moeder dan moet missen…
      Dank je wel en lieve groet,

      1. Dat kan heel moeilijk en confronterend zijn. Je kan niet helpen je moet iemand loslaten. Dat is moeilijk en voor iedereen verschillend hoe ermee om te gaan.
        Ik heb mijn ouders ook moeten laten gaan, maar ook dierbare. Toch had ik zoiets van nu zijn ze goed en ooit komen we elkaar wel eens tegen. Al is mijn mama altijd bij me.
        Het leven kan heel verdrietig zijn juist als het einde ervan hoe jong of oud ook maar iemand is.

        Je laatste zinnen zijn geschreven door een ware warme moeder en dat respecteer ik. Want dat zijn soms vragen die reizen in het leven.

        Aum Shanthi

  12. Toen wij 1.5 jaar geleden onze hond lieten inslapen zei de dierenarts, voor onze dieren zijn wij humaner dan voor de mensen. En dat ervaar ik vaker zo, mensen die koste wat het kost in leven worden gehouden en daar zulke schade aan over houden. Vreselijk..en toch, ik weet niet hoe ik reageer als een geliefde van mij dit overkomt. Hoe meer er kan hoe groter het dillema wordt heb ik het gevoel.
    Vlieg met thuisbijdewilliams mee naar… ZomerstopMy Profile

    1. Ja dat gevoel heb ik ook! Onze kater is nu oud en wij hebben besloten dat we geen grote medische ingrepen meer laten uitvoeren. Het maakt het er niet humaner op. Je dierenarts heeft gelijk. En toch, als mens, houd je diegene van wie je houdt zo graag nog bij je. Het is een groot dilemma…. Lieve groet,

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *